Ideały i osiągnięcia romantyzmu

Ideały i osiągnięcia romantyzmu

Pojęcia i terminy:
Romantyczny, romantyzm, uczucie, indywidualizm, wolność, natura, historyzm, poetyczność, tajemniczość, symboliczność

WPROWADZENIE
Celem lekcji jest odpowiedź na pytania:
– Co wyróżnia romantyzm spośród innych epok historycznoliterackich?
– Jakie czynniki wpłynęły na kształtowanie specyficznego charakteru tego okresu?

1. Pochodzenie i znaczenie nazwy romantyzm

romantyczny – wyraz wywodzący się od słowa romans, używany początkowo jako określenie scenerii znanej z romansów bądź bohaterów w nich występujących; od niego utworzono rzeczownik romantyzm, który stał się nazwą prądu ideowego, literackiego i artystycznego właściwego kulturze europejskiej od lat 90.XVIII w. do połowy XIX w. oraz nazwą epoki.

romantyzm – prąd ideowy, literacki i artystyczny, ukształtowany w atmosferze ruchów wolnościowych nawiązujących do ideałów rewolucji francuskiej; charakteryzował się m.in.:buntem przeciw skostniałym normom społecznym, etycznym i estetycznym, rozkwitem indywidualizmu, uznawaniem wyższości ducha nad materią i uczucia nad rozumem, pojmowaniem natury jako żyjącej i czującej całości.

Geneza romantyzmu:
– Wielka Rewolucja Francuska jako gwałtowny przełom w dziejach Europy
– działalność Napoleona – symbolu nowych czasów (człowiek, wywodzący się z pospólstwa, który stał się wielkim wodzem i cesarzem Francuzów, udowodnił, że wybitna jednostka może wpływać na dzieje świata.
– Spopularyzowanie haseł Wielkiej Rewolucji Francuskiej dzięki kampanii napoleońskiej (równość, wolność, braterstwo)
– budzenie się świadomości narodowej ludów Europy (bunt wobec postanowień kongresu wiedeńskiego z 1815 r.) – dążności niepodległościowe (np. Belgia, Polska) i zjednoczeniowe (np. Włochy, Niemcy)

2. Malarstwo romantyczne: prezentacja wybranych reprodukcji (np. C.D.Friedrich, E. Delacroix, W. Turner, Francis Goya) i omówienie podstawowych cech malarstwa romantycznego:

– indywidualizm
– swoboda twórcza pozwalająca nawiązywać do różnych tradycji
– różnorodna tematyka zarówno współczesna, jak i historyczna
– zainteresowanie kulturą orientalną
– wyrazista ekspresja, dynamizm; bogactwo kolorów i efektów świetlnych.

3. Muzyka romantyczna: prezentacja wybranych fragmentów dzieł wielkich kompozytorów romantycznych(np. Ferenca Liszta, Fryderyka Chopina, Roberta Schumana, Franza Petera Schuberta itp.) i omówienie podstawowych cech muzyki romantycznej:

– idea więzi muzyki z innymi rodzajami sztuk
– wydobywanie odrębności stylów narodowych
– rozwój liryki wokalnej i miniatury instrumentalnej obok form symfonicznych i opery
– emocjonalizm i kontrastowość

 

Kultura i sztuka

 

Malarstwo

  • Caspar David Friedrich – malarz niemiecki, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli romantyzmu. Najsłynniejsze obrazy to: Wrak statku, Morze lodu, Wędrowiec w morzu mgły, Skały kredowe na Rugii, Opactwo w dąbrowie.
  • Francisco José Goya – malarz hiszpański. Kiedy rozum śpi, budzą się upiory, Rozstrzelanie powstańców madryckich, Kolos, Okropności wojny, Saturn pożerający jedno ze swoich dzieci.
  • Eugène Delacroix – czołowy przedstawiciel francuskiego romantyzmu. Barka Dantego, Rzeź na Chios, Grecja ginąca na ruinach Missolungi, Wolność wiodąca lud na barykady, Portret Chopina , Sułtan Maroka ze świtą, Wesele żydowskie w Maroku.

Architektura

Architektura romantyczna w zasadzie nie wykształciła własnego, odrębnego stylu. Najbardziej charakterystyczną cechą tego okresu jest historyzm, w szczególności fascynacja gotykiem (tzw. neogotyk) i renesansem (tzw. neoklasycyzm).

 

Polska

  • Pałac w Krześlicach – położony jest na tzw. Szlaku Piastowskim, trzydzieści kilometrów od Poznania. Pałac ten stanowi doskonały przykład romantycznej architektury neogotyckiej, otoczony jest malowniczym ogrodem. Dziś, po odrestaurowaniu, znajduje się tam hotel.
  • Zamek w Kórniku – zamek powstał w średniowieczu i stanowił raczej budowlę obronną. Później, w XVIII wieku, Teofila z Działyńskich przekształciła go w barokowy pałac. Natomiast w XIX wieku Tytus Działyński nadał mu charakter neogotycki według projektu Karla Friedricha Schinkla. W okresie dwudziestolecia międzywojennego przekazano zamek na rzecz państwa i dziś mieści się tam muzeum oraz Biblioteka Kórnicka PAN.
  • Kościół św. Michała Archanioła we Wrocławiu-Ołbinie – kościół powstał już w średniowieczu. Dzięki hojności Piotra Włostowica powstało tam opactwo benedyktyńskie. W okresie renesansu podjęto decyzję o zburzeniu kościoła, ale jeszcze w XVI wieku go odbudowano. W latach 1862-1871 zbudowano kościół neogotycki według projektu Alexisa Langera.

 

Anglia

  • Strawberry Hill w Twickenham – to chyba najbardziej znany przykład architektury neogotyckiej w Europie. Strawberry Hill to neogotycki pałac znajdujący się nieopodal Londynu. Właścicielem był pisarz Horace Walpole, który przebudował pałac, nadając mu rysy budowli gotyckiej. Zamek Walpole`a stał się wzorem dla innych w Europie.
  • Pałac Westminsterski – to popularny budynek parlamentu angielskiego, miejsce posiedzeń Izby Lordów i Izby Gmin, znajduje się oczywiście w Londynie nad Tamizą. Pałac został wybudowany w średniowieczu, ale niewiele pozostało po pożarze w 1834 roku. To, co możemy podziwiać dziś, jest projektem Sira Charlesa Barry`ego i stanowi przykład budowli neogotyckiej.
  • Pawilon Królewski w Brighton – jest typowym przykładem gotyku orientalnego. W 1815 roku zgodnie z tą modą przebudował go architekt John Nash. Gotyk orientalny był połączeniem gotyku i wpływów indyjskich, arabskich i chińskich.
  • British Museum – budowany zgodnie z projektem Roberta Smirke`a, który z kolei reprezentuje styl neoklasyczny (a w zasadzie neogrecki).

Niemcy

  • Katedra w Kolonii – obecnie jest to siedziba arcybiskupstwa Kolonii. Katedra budowana była przez wiele lat, od czasów średniowiecznych do XIX wieku, w którym to odnaleziono oryginalne plany fasady. Wtedy też postanowiono dokończyć budowę, którą kierowali dwaj słynni architekci doby romantyzmu niemieckiego: Ernst Friedrich Zwirner i Richard Voigtel. Zamek Neuschwanstein koło Füssen w Bawarii – to jeden z najbardziej znanych i najczęściej przedstawianych zamków na świecie. Jego fundatorem był król Ludwik II Bawarski. Zamek utrzymany jest w stylu neoromańskim i neogotyckim (szczególnie sypialnia królewska).
  • Teatr Dworski w Dreźnie – budowany w latach 1838-1841, według projektu po zniszczeniu przez Gottfried Tempera.
  • Gmach Reichstagu w Berlinie – budowany w latach 1884-1894 według projektu Paula Wallota w stylu neobarokowym.
  • Galeria Narodowa w Berlinie – to przykład architektury neoklasycznej, architektem był Friedrich August Stüle

 

Francja

  • Kościół Saint-Clotilde w Paryżu – wybudowany przez architekta Franza Christiana Gau w latach 1846-1857 zgodnie ze stylem neogotyckim.

 

Węgry

  • Kościół Przenajświętszej Maryi Panny w Budapeszcie – popularnie zwany Kościołem Macieja. Kościół wybudowany został już w średniowieczu, ale kilkakrotnie był niszczony, a w XVIII wieku wybuchł pożar, który spowodował nieodwracalne straty. Prace nad odbudową rozpoczęto w 1874 roku. Świątynia ma charakter neogotycki.
  • Budynek parlamentu w Budapeszcie – łączy w sobie styl neogotycki, renesansowy i barokowy.

 

Muzyka

Romantyzm w muzyce to przede wszystkim pierwsza połowa XIX wieku. Z pewnością jest kilka dat, które można uznać za początek nowego prądu. Zalicza się tu rok 1801, czyli skomponowanie przez Ludwika van Beethovena Sonaty fortepianowej nr 14 cis-moll op. 27 nr 2, rok 1815 – wydanie pieśni Schuberta Król Olch. Podobnie jak literatura romantyczna, tak i muzyka cechowała się uczuciowością, subiektywizmem, indywidualizmem, wprowadzała elementy ludowe, fantastyczne, baśniowe, narodowe. Czołowymi przedstawicielami byli:

 

 

  • Fryderyk Franciszek Chopin – największy polski kompozytor uważany za czołowego przedstawiciela romantyzmu w Europie. Komponował: polonezy, mazurki, nokturny, preludia, walce, ballady, koncerty fortepianowe.
  • Felix Mendelssohn Bartholdy niemiecki kompozytor. Skomponował: uwerturę koncertową do Snu nocy letniej Szekspira, Marsza Weselnego, uwerturę koncertową Hebrydy, Symfonię Szkocką, IV Symfonię, tzw. Włoską, Pieśni bez słów, oratoria: Święty Paweł i Eliasz.
  • Edvard Hagerup Grieg – był pianistą i kompozytorem norweskim. Skomponował: Marsz żałobny pamięci Rikarda Nordraaka, Sześć pieśni orkiestrowych, muzykę do dramatu Peer Gynt Henryka Ibsena, muzykę do dramatu Sigurd Jorsalfar Bjørnstjerne Bjørnsona, melodramat Bergliot, Tańce symfoniczne, Trzy utwory orkiestrowe z Sigurda Jorsalfa.
  • Johannes Brahms – niemiecki kompozytor, pianista i dyrygent. Skomponował: 4 symfonie: (w tym słynne: Patetyczna, Pastoralna, Eroika, Elegijna), 2 uwertury (tym: Uroczysta uwertura akademicka, Tragiczna), koncerty fortepianowe, skrzypcowe, pieśni, utwory organowe.
  • Louis Hector Berlioz – kompozytor francuski, pisarz i krytyk muzyczny. Skomponował: symfonie (np.: Symfonia fantastyczna, Romeo i Julia), opery (np.: Potępienie Fausta, Beatrycze i Benedykt), Requiem, Oratorium Dzieciństwo Chrystusa.
  • Ferenc Liszt – kompozytor i pianista węgierski. Skomponował: Symfonię faustowską, Symfonię dantejską, 3 Marzenia miłosne, Rapsodie węgierskie, Węgierska msza koronacyjna, koncerty fortepianowe.
  • Piotr Iljicz Czajkowski – rosyjski kompozytor. Skomponował: balety (Jezioro łabędzie, Śpiąca królewna, Dziadek do orzechów), opery (np.: Mazepa, Eugeniusz Oniegin, Dziewica orleańska), symfonie (np.: Patetyczną, Zimowe marzenia), suity orkiestrowe, koncerty skrzypcowe i fortepianowe.
  • Franciszek Piotr Schubert – kompozytor austriacki, prekursor romantyzmu w muzyce. Skomponował: symfonie (np.: Tragiczna, Mała), Niemiecką mszę, walce, sonaty, fantazje, cykle pieśni.
  • Robert Alexander Schumann – niemiecki kompozytor i pianista. Skomponował: . 250 pieśni, symfonie (np.: Wiosenna, Reńska), uwertury, utwory fantastyczne.

Literatura

 

Polska

Najwybitniejsi pisarze i poeci romantyczni: Kazimierz Brodziński, Aleksander Fredro, Seweryn Goszczyński, Klementyna Hoffmanowa, Adam Mickiewicz, Antoni Malczewski, Zygmunt Krasiński, Józef Ignacy Kraszewski, Teofil Lenartowicz, Maurycy Mochnacki, Cyprian Kamil Norwid, Wincenty Pol, Henryk Rzewuski, Juliusz Słowacki, Władysław Syrokomla, Kornel Ujejski, Maria Wirtemberska, Narcyza Żmichowska.

 

Obca

 

Angielska

  • George Gordon Byron – największy twórca romantyzmu angielskiego, a z całą pewnością i europejskiego. Jego życie naznaczone było skandalami, licznymi romansami, kontaktami z innymi wielkimi romantykami, podróżami. Byron zmarł z powodu silnej gorączki podczas walk o niepodległość Grecji. Miał zaledwie 36 lat. Najważniejsze utwory to: Wędrówki Childe Harolda, Giaur, Korsarz , Don Juan, Manfred, Kain.
  • Walter Scott – był szkockim powieściopisarzem i poetą związanym przede wszystkim z Edynburgiem. Otrzymał staranne wykształcenie, był adwokatem. Literatura europejska zawdzięcza mu zainteresowanie kulturą ludową, a także stworzenie dość specyficznych powieści historycznych, w których mamy elementy fantastyczne i ludowe. Napisał: Waverley, Rob Roy, Narzeczona z Lammermoor, Ivanhoe, Talizman.

 

Niemiecka

  • Johann Wolfgang Goethe – największy poeta tzw. okresu „burzy i naporu”, a potem romantyzmu w Niemczech. Był niezwykle wykształcony, związany z księciem sasko-weimarskim, na dworze którego pełnił służbę. Odbył podróże do Włoch i Szwajcarii, ale zmarł w samotności po śmierci żony w Weimarze w 1832 roku. Jego poezja wywarła ogromy wpływ na literaturę europejską. Dzieła: Cierpienia młodego Wertera, Powinowactwo z wyboru, Torquato Tasso, Faust, Prometeusz, Wezwanie do Neapolu, Król Elfów, Uczeń czarnoksiężnika, Herman i Dorota.
  • Friedrich Schiller – znana jest dziś wielka przyjaźń, która łączyła go z Goethem. Był lekarzem, prawnikiem, wykładowcą historii i filozofii, twórcą teatru. Już w wieku 18 lat zdobył sławę dramatem Zbójcy, ale został aresztowany i musiał uciekać. Oprócz wspomnianego dramatu napisał jeszcze: Intryga i miłość, Wilhelm Tell, Dziewica Orleańska, Oda do radości, Don Carlos.

Francuska

  • Victor Hugo – był poetą, pisarzem, dramaturgiem romantyzmu francuskiego. Powieści: Katedra Marii Panny w Paryżu (inaczej Dzwonnik z Notre Dame), Nędznicy. Poezja liryczna: Ody i ballady, Legenda wieków: Sztuki: Cromwell, Król się bawi, Lukrecja Borgia, Marya Tudor

Rosyjska

  • Aleksander Puszkin – rosyjski poeta, dramaturg i prozaik, którego dzieła maiły ogromny wpływ na rozwój romantyzmu w Europie. Należał do dekabrystów, występował przeciwko tyranii cara, co przypłacił zsyłką na południe Rosji oraz kontrolą jego dzieł do końca życia. Napisał: Rusłan i Ludmiła, Jeniec kaukaski, Trzech Budrysów, Borys Godunow, Eugeniusz Oniegin.

Zobacz także:

Fragment Pana Tadeusza (Adam Mickiewicz)
Reduta Ordona (Adam Mickiewicz)

Print Friendly and PDF


Komentarze

Twój Nick (wymagane)

Twoja strona WWW

*